|
Ciekawostki-> Gwara kujawska |
|
Na Kujawach powszechnie była i jest używana (choć już coraz rzadziej) gwara poznańska, czyli wielkopolska. Historycznie Kujawy przez długi okres zaliczane były do Wielkopolski, a także były ziemiami polskimi pod zaborem pruskim, stąd wiele naleciałości z języka niemieckiego. Gwara ta funkcjonuje od Poznania do Inowrocławia, a nawet Kalisza.
A Ajzol - przedmiot żelazny, metalowy; kawałek żelaza, metalu, żelastwo B Babol - zaschła wydzielina w nosie, Bachać się - kąpać się Bamber {wyzw. pogardl.} - o kimś ze wsi, prostaku Bana - pociąg Bejm {częściej l.mn} bejmy - pieniądze Blałka, blauka - wagary Brachol - brat (zwłaszcza w języku młodzieżowym) Bręczenie, brynczenie {powsz.} - marudzenie, zrzędzenie Brękot, brynkot {żart.} - maruda. Zrzęda Bryle - okulary Bubek - walet (figura w kartach) Bulaj - grubas C Chichrać się - śmiać się Chochla {powsz.} - łyżka wazowa, warząchew Chynchy - zarośla, krzaki; także miejsca zaniedbane, podejrzane Ciul {lekc., pogardl.} - oferma, niedorajda (w Poznaniu nie odczuwane jako wulgarne) D Dowcidupny - dowcipny Drabka {powsz.} - drabina Dundel, dundle - wydzielina z nosa lub {żart} malec, smarkacz Dziabka {powsz.} - motyka F Fafoł {powsz.} - śmieci, kłęby kurzu lub zwisające, skręcające się strzępy odzieży; wytrącony osad Fantazować {rzad.} - histeryzować, reagować przesadnie, zbyt emocjonalnie Flep {powsz.} - dokumenty Fuszera - fuszerka G Ganek {wych. z użycia} - 1. wąskie przejście, korytarz 2. ścieżka Galantny {wych. z użycia} - uprzejmy, elegancki Galart {powsz.} - galareta z mięsa Galoty {żart.} - majtki Garować - spać Gemyla, gemela, gymyla - śmietnik Gilgać, rzadziej gliglać {powsz.} - łaskotać Giglanie {powsz.} - łaskotanie Gilejza, gielejza, gelejza {wyzw., pogardl.} - niezdara, osoba powolna, ślamazarna, niezręczna Gira, giyra, giera {powsz.} - noga Girka, giryka, gierka {powsz.} - nóżka Glaca {powsz.} - łysina, głowa z przerzedzonymi lub bardzo krótko ostrzyżonymi włosami Glajda - błoto Glapić się - gapić się, patrzeć Glut - kawałek kału Gnyk - kark Gwiazdor - ktoś przebrany w stylu św. Mikołaja, przynoszący prezenty na Boże Narodzenie Gzik (gzika) - twarożek, zwykle przyprawiony śmietaną i szczypiorkiem lub cebulą H Haczka {powsz.} - motyka, inaczej gracka, narzędzie ogrodowe Hista - historia (jako przedmiot w szkole) I Ino - tylko J Jabzo - jabłko Jadaczka {żart.. lub obelżywie} - gęba Japa - dziura w odzieży Juchta - chuligan, łobuz; przed I wojną światową i okresie międzywojennym nazwa chuligana, przestępcy z Chwaliszewa, niedużej dzielnicy Poznania K Kakalud {powsz., żart. lub iron., lekc.} - malec, pędrak Kalafa - twarz, gęba Kamlot - kamień Kanar - kontroler komunikacji miejskiej Kasta - skrzynia, skrzynka lub bramka (na boisku piłki nożnej) Kaszak, kaszok - kaszanka Katana - rodzaj wierzchnego okrycia, najczęściej marynarka lub kurtka Kawiorek {powsz.} - długa pszenna bułka Kejter - pies, kundel Kinol - kibic Kicha - kiełbasa Kielczyć się - śmiać się Kitować się - dryblować piłką Klamot - kamień Klofta {pogardl.} - gruba, ociężała kobieta Kluka, kluk - nos Kociamber - kot Kolebać, kolebać - kołysać Korbol - dynia Kromka, krómka {powsz.} - piętka chleba Kumpela - koleżanka Kuzaj - kuzyn L Laczek, laczki - domowe pantofle damskie i męskie bez napiętka Landrot {przestarz.} - placek ziemniaczany usmażony bezpośrednio na blasze pieca, dziś: naleśnik, placek Lump, lomp - ubranie, odzież, ciuchy Ł Łacha - łaska Łe tam, ueee(e) tam, ueetam - wykrzyknik: ach tam! Nic to! M Majty - majtki Makiełki, makiołki - słodka potrawa wigilijna z makiem, kluskami, pieczywem, rodzynkami, miodem itp. Matema - zwykle w języku uczniów: matematyka Mieć ptapty - zachowywać się infantylnie, być niedorozwiniętym umysłowo Mieć równo poukładane - być w pełni władz umysłowych Mieć sztycha - być zepsutym, nadpsutym (zwłaszcza o mięsie, rybie itp.) Mieć wypite - być pod wpływem alkoholu Migana {wychodzi z użycia} - zabawa taneczna Modra kapusta - czerwona kapusta Modrak - bławatek Modrakowi - modry, niebieski, ciemnobłękitny Muła {zwykle w l.mn.}, muły- muskuł(y) Mus - konieczność N Nabierka {powsz.} - łyżka wazowa Nadzierać się - krzyczeć Nagrygolić - napisać niestarannie, nagryzmolić Nahajcowany - napalony Naleśnik - naleśnik Napalony - zawzięty, bardzo pragnący czegoś, Na szagę - na ukos, na przełaj Naświgać - nawrzucać Neper {pogardl.} - określenie mężczyzny z marginesu społecznego Niegodziwy - nieznośny, niegrzeczny (w odniesieniu do dzieci) Niemota - niemowa Nieusłuchany - niegrzeczny, nieposłuszny (tylko w odniesieniu do dzieci) Norać się - brudzić się, Nuplać - ssać Nyny - spanie (zwłaszcza przy zwracaniu się do dzieci lub żartobliwie) Nyrol - skąpiec O Obkład - wędlina, ser itp. na kanapce, lub okład, kompres Obśrupany - wyszczerbiony Odkluczyć {powsz.} - otworzyć zamek kluczem Odpicować się - wystroić się Odpicowany - elegancki, wystrojony Ogarnąć się - oporządzić się Oglądnąć - obejrzeć Oglądnąć się - obejrzeć się Opypłany, opyplany {wych. z użycia} - brudny, umorusany, niechlujny Ośrupać się {wych. z użycia} - ogolić się, wystrzępić sobie włosy, nierówno je obciąć P Pamperek - pajacyk, maskotka Papeć lub papieć, zwykle w l. mn. - pantofle domowe Papuć - but Parówa {powsz.} - gorące i wilgotne powietrze Parówa - parówka Parzycha - zupa ze świeżej kapusty Patan {zazwyczaj w l.poj., wychodzi z użycia} - olbrzym, osiłek Peja {powsz. żart. lub pogardl.} - wesz, pchła Pener - mężczyzna z marginesu Penerstwo - margines społeczny Pierdoła - gamoń, niedołęga lub człowiek stary, gadatliwy, sklerotyk (bez wulgarnego nacechowania) Pierdoły - głupstwa, bzdury, brednie Pietrucha - pietruszka Pkać {ndk}, pknąć {dk} - pchać pchnąć Plyndz, plendz {zwykle w l.mn., powsz.} - placki ziemniaczane Podkoziołek {powsz.} - ostatni dzień karnawału Podstawek, podstawka - spodek pod szklankę, filiżankę Polewka, polywka {powsz.} - zupa z kwaśnego mleka lub maślanki, zaprawiana mąką Poruta {powsz.} - wstyd, kompromitacja Pory - spodnie Porypany - porysowany, zadrapany Prędzej - wcześniej Przekluczyć {powsz} - przekręcić klucz w zamku Przytostać - przynieść, przytargać, przyprowadzić Purtać {ndk}, purtnąć {dk} - czasownik zastępujący pospolity zwrot: puścić bąka, puścić wiatry Pyra {powsz.} - ziemniak Pyza {częściej w l.mn., powsz.} - ciasto drożdżowe uformowane w kształcie bułek, gotowane na parze, podawane do mięsa i sosu R Rajcować {tylko ndk.} - kusić, wabić podniecać Repeta - gęsta zupa, najczęściej jarzynowa, stanowiąca jednodaniowy obiad Rojber {powsz.} - łobuziak, nicpoń, urwis Rozlyrotać się - obluźnić się, rozchwiać się (najczęściej o meblach) Rozlyrotany - rozchwiany Rychło - wcześnie, wnet Ryczka {powsz.} - niski taboret, stołeczek Rylotać się- kołysać się, chwiać się S Siora - siostra (zwłaszcza w środowisku młodzieżowym) Sklapnąć {powsz.} - złożyć Skład - sklep Skurzawka {powsz.} - ściereczka do kurzu Skurzyć - odkurzyć Strugać - obierać Stryknąć się - zderzyć się Szabel - fasola szparagowa Szabelek, szablok - fasolka szparagowa Szak - 1. wszak, przecież 2. czyż nie? nieprawdaż? Szagówki - rodzaj klusek skośnie krojonych, kopytka Szajba - bzik, obłęd Szalek - karo Szałaputny - lekkomyślny Sznytka {powsz.} - kromka chleba, kanapka Szczapić- schwytać, złapać, dostać w swoje ręce Szczun, szczón - chłopak Szkieł - policjant Szpeknąć - spojrzeć, zobaczyć Szwajsaparaty {żart.} - stopy, zwłaszcza brudne, cuchnące Szwamka - gąbka Szypa - łopata, szufla Ś Ścielenie {powsz.} - słanie (łóżka, tapczanu, itp.) Ślumpa, ślompa - brudna woda, śmierdząca ciecz Śrupać się - drapać się Świgać {ndk}, śwignąć {dk} - rzucać, rzucić T Taśtać się, tośtać się - wlec się Taśtać, tośtać - nieść, dźwigać, ciągnąć Tej {powsz.} - wołacz zaimka ty Teściu - teść Tuk - ktoś tępy, nierozgarnięty lub złośliwy, nieznośny Tuleja {lekcew.} - niezdara, oferma Tytka - torebka papierowa U U roboty - w pracy Uliczka {przestarz.} - furtka Unorać się - ubrudzić się Upypłać - ubrudzić W Waserwaga, wasserwaga - poziomica Wdziać - włożyć {o odzieży} Wedle - z powodu, w sprawie Wichłacz - krętacz, kłamczuch Wkulać się, wkulnąć się - wtoczyć się Wmucić - zjeść łapczywie, dużo Wparować - wtargnąć Wuchta - wielka ilość, masa, mnóstwo, kupa Wuja - wuj Wygnajewo - przedmieście, pustkowie Wyro - łóżko Z Zajączek - wielkanocny zwyczaj obdarowywania dzieci słodyczami, upominkami itp. Zakluczenie - zamknięcie drzwi Zbarczyć - zbankrutować Zesmyknąć się - zsunąć się Zmelić, zmielić - zemleć Zyzol {wyzwisko} - zezowaty, czasem też o kimś noszącym okulary Ź Ździebełko, ździebko {powsz.} - trochę Ż Żdżarty - żarłoczny, nienasycony Żybura - brudna, mętna ciecz
|
|
Projekt i realizacja: Liliana Molenda 2008 |
|
Przepisy | Czepiec | Czy wiecie | Gwara | Przesądy | Zwyczaje |